Van: J. Voorberg, Apeldoorn 17-6-1997

Genealogie Van Santen

Een kort bericht inzake de oudste 10 generaties:
Men mag veronderstellen dat de naam Van Santen een toponiem is, dwz. dat (het tegenwoordig Duitse) Xanten de plaats is waar de stamvader van de Nederlandse Van Santen's vandaan komen.

Het probleem bij een dergelijk toponiem is natuurlijk dat diskussie kan ontstaan of de oudere bronnen het wel steeds over de familie Van Santen hebben, of dat het over uit Xanten afkomstige personen gaat. Het is bv. zeer goed mogelijk dat een in het rivierengebied opduikende handelaar werkelijk uit Xanten afkomstig is, en het zelfde geldt voor geestelijken. Van dit laatste zijn enkele voorbeelden bekend, o.a. rond de stichting van het klooster Bethlehem ten zuid-oosten van Doetinchem. In sommige gevallen kunnen evenwel de voornaam en het patroniem nog een aanwijzing vormen.
Ook dan echter ontstaat soms aarzeling, zoals bijvoorbeeld t.a.v. Arnoldus van Xanten, een vroeg 14e eeuwse geestelijke, wiens voornaam Arnold overeen komt met de in de Betuwe (in de late 14e en vroege 15e eeuw) opvallend vaak voorkomende naam Arnt. Ter illustratie een verwijzing naar twee artikelen terzake, in resp. het elfde en het 32e jaarboek van de Historische Vereniging Gelre. Het laatste artikel is het meest concreet:

XXXII/4 Arnoldus van Xanten 1315:
Arnoldus van Xanten, proost van het kapittel van St. Walburg in Tiel.
Het kapittel was uit Tiel, dat toen nog Brabants was, verdreven, maar kreeg op 1-10-1315 van Reinald I, hertog van Gelre, diens grafelijk hof aan de Beek te Arnhem aangeboden, onder voorwaarde dat men aan het grafelijk gezin stalling en onderdak zou bieden als zij in Arnhem verbleven [op doorreis naar Rosendaal, XXXII/5]
Het kapittel vestigde zich in het hof, waarna de aanzet tot de bouw van de Walburgiskerk werd gegeven [deels gereed in 1369].
NB. Reinald I werd in 1318 vanwege krankzinnigheid vervangen door zijn zoon Reinald II [XXXII/6, Reinald I ging nl. steeds buitensporiger schenkingen aan geestelijke instellingen doen].
Of deze Arnoldus (of eventuele verwanten) enige relatie had met "onze" Van Santen's is mij niet bekend, doch we verkeren in die tijd nog in de ontginningsperiode van de lagere delen van de Neder-Betuwe en een uittocht van Tiel naar de zomen van de Linge is niet denkbeeldig.

Leenaktenregisters. Een extra zekerheid dat het om 'gesettelde' families gaat bieden natuurlijk de leenaktenregisters, die vrijwel altijd om te bewerken grond, visrechten e.d. gaan. Die van Gelre, Culemborg, Buren en Soelen liggen in de rede:

Lenen van Culemborg, repertorium naar lokatie (RA Arnhem, Studiezaal 2, kartonnen ordner, met linten gesloten. Hierin de map Culemborg]:
[ongedateerd, doch na 1393 ivm "Nyestat", de huidige Nieuwstad ten zuiden van de Lanxmeerse- of Binnenpoort aldaar]
"een huys in de Nyestat" [geen jaar vermeld], naest gelegen Derick van Xancten"

Repertoria van de Leenaktenboeken van het Vorstendom Gelre en Het Graafschap Zutphen, een serie van 6 boekwerken, tussen 1904 en 1936 uitgegeven door Uitgeverij P. Gouda Quint te Arnhem:
deel II Kwartier van Nijmegen, Jhr. W.A. Beelaerts van Blokland, 1907,
    - deel IIa: Stichtsche, Gaasbeekse en Overijsselse Leenen
    - deel IIb: Leenen buiten [het rechtsgebied van] Gelderland (uitheemsche leenen) [dus bv graafschap Buren enz]:
blz. 175, nr. l3la [12-8-1485]:
"1 mergen en 10 roden lants in den lande van Buren tot Tricht gelegen, geheiten die Berwersche wayde, daer boven naest gelant Aris Dirxsoon ende beneden Dirck van Xanten, streckende met den noorden eynde an die wayde ende met den westen eynde an den Middelwegh tot Zutphenschen rechten ontfinck Arnt Janssoon, 12 augusti 1485 ende transporteerde het voort op Derck van Santen"

Hetgeen te lezen valt als:
1 morgen en 10 roeden land [ca 85 are] in het rechtsgebied van Buren te Tricht, genaamd "die Berwersche wayde" [de Beerweerdse wayde ? zie Hattinga-kaart met 'wayden', Beerweg en Middelweg, zie ook de opmerking bij de navolgende lenen van Buren, repertorium blz 79], aan de ene kant grenzend aan de grond die Aris Dirxsoon (van Santen] bewerkt, en aan de andere [afwaterende] kant aan de grond die Dirck van Xanten bewerkt; met het noordelijk deel aan de 'wayde' grenzend en met het westelijk deel langs de [nog bestaande] Middelweg. Op de overeenkomst is het Zutphens [zakelijk] recht van toepassing:
Op 12 augustus 1485 werd het leen aan Arnt Janssoon [van Santen] verstrekt, die het overdroeg aan Derck van Santen.
  (zie kopie gedeelte Hattingakaart, 1749]
Arnt Janssoon, neef van Arnt Dirxsoon, transporteert 12-8-1485 de grond dus aan Derck Arntssoon, zijn achterneef.

Voorts treffen we in Gens Nostra [GN], 1986, blz. 375 aan:
- Jan van Zanthen, schepen van Malsen en Tricht, vermeld op 10-4-1510.

Dit leidt tot de eerste vier generaties Van Santen:

I - Arnt van Xan(c)ten * ca 1370 - zoon Jan, volgt IIa
 - zoon Dirck, volgt IIb
IIa - Jan van Xanten * ca 1400- zoon Arnt Jansz, volgt IIIa
IIb - Dirck van Zanten * ca 1400- zoon Arnt Dirxsoon, volgt IIIb
(NB. De schrijfwijze met een X stemt overeen met de hiervoor genoemde ongedateerde vermelding in de topografische ordner van de Heren van Culemborg). Bij vroege datering zou de gedachte kunnen worden ontwikkeld dat de lijn van deze familie uit Xanten via Tiel of Culemborg is gelopen)
IIIa - Arnt Janssoon * ca 1425, genoemd 12-8-1485 te Tricht,
 - zoon Jan van Zanthen, volgt IVa
IIIb - Aris Dirxsoon * ca 1425, genoemd 12-8-1485 te Tricht,
 - zoon Derck, volgt IVb
IVa - Jan van Zanthen, * ca 1455, schepen van Malsen en Tricht, vermeld 10-4-1510 [GN 1986/375] begr. ca 1522 [Bu/l-2e]
 - zoon Aert Jansz van Santen, [Va]
IVb - Derck van Santen, * ca 1455, genoemd 12-8-1485.

Repetorium van de lenen van Buren [Bu/..] .
De gelderse repetoria zijn te vinden op studiezaal 2 van het Rijksarchief te Arnhem. Ze staan, ongenummerd, rechts-onder de genummerde inventarissen, op de tweede plank van onderen, links naast de blauwe kartografische overzichten.

1. 2e blad  Arijes [Janse] van Santen, een half leen, wordt nu twee lenen, 1522/23. [Va], heeft o.a. een zoon Jan [VIa, zie Bu/78 en 79].
    3e blad Dirck van Santen van Tricht [VIb] 4 hont *) lant 1541/42
    4e blad 3 morgen *) land in het gericht van Erichem "op die Vergaerde"
[NB. een interessante tekst. De Vergaerde, heden een in 1834 door het echtpaar Heuff-Van Beusekom gebouwde boerderij, was bezit van de Heuff's, een aanzienlijke 14e eeuwse Betuwse familie. De (nog) bestaande aanpalende schuur van de boerderij bevat oudere bouw-elementen, terug te voeren tot tenminste de 17e eeuw]
blz 6519-4-1607 Arris Direck en Jan Arrisz te Tricht dragen over aan Andries Jansz [van Santen] van Tricht, brouwer te Zaltbommel
blz 78Hendrik Arrisz [zoon van Arijs Jansen, fol. 255 11-9-1592]
8 morgen land [met rondom erven uit de Van Santen-familie] op 5-2-1608
blz 797 hond land onder Tricht op de Stijlweert
4-4-1608 Agnies [Agnesa Jans) wed. van Andries Jansz [van Santen].
Aert Huybertsz vernieuwt de eed van zijn vrouws moeder [zijn vrouw dus een Van Santen], waarna het 3-12-1641 aan Andries Aertse [van Santen] [IXa] komt.

*) 1 morgen = 6 hont; 1 hont = 100 roe = ca 1400 m² in de West-Betuwe.

De meest terugkerende naam is Arris [Andries] Jansz van Santen. Diens vindplaatsen zijn in dit excerpt lang niet compleet. Ook: fol 291, 12-11-1602.

Dit leidt tot de generaties V tot VIII:

Va- Arijes [Janse] van Santen, vermeld 1522/1523
[Vb]- verbinding naar VIb nog niet gevonden
VIa- Jan [Arris] van Santen, * ca 1520, begr. vóór 5-2-1608
[GN 1991/147; Bu/78], zoon van Arijes Janse van Santen.
VIb- Dirck van Santen, [Bu/1-2e] genoemd Tricht, 1541/1542
VIIa- Andries [Arris] Jansz van Santen, * ca 1550 [Bu/79]
begr. vóór 5-2-1608, gehuwd met Agnesa Jans; kinderen o.a.:
- Aert Arijs van Santen, volgt VIIIa
- Jan Arrisz [Bu/65], volgt VIIIc
- NN. Arijs van Santen, gehuwd met Aert Huybertsz [Bu/79)
- Hendrik Arrisz, volgt VIIId, [Bu/78]
VlIb- Arris Direck [van Santen], 19-4-1607 [Bu/65]
VIIIa- Aert Andriesse van Santen, * ca 1580, nadien wonend te Buren, gehuwd met NN., welke laatste op 6-2-1673 in de kerk van Buren werd begraven [FK/l42]. De navolgende kinderen zijn bekend (zie hieronder):

- Jan Aertsen van Santen, in 1664 buurmeester van de polder van Buren en Erichem, op 23-2-1665 begraven in de kerk van Buren [FK79]
- Allaert Aertsen van Santen, trouwde op 1-4-1640 als weduwnaar van Fijcke Walravens te Buren met Lijsken Jeurifaes Crauwel [zuster van Dirck Jeurifaes Crauwel, zie Xc].
Buurmeester van de polder van Buren en Erichem in 1666 en in dat jaar overleden.
- Andries Aertsen van Santen, volgt IXa.

VIIIb - Dirck [Andriesse] van Santen [GN 1994/536]
VIIIc- Jan Arrisz van Santen, genoemd 1607 [Bu65]
VlIId- Hendrik Arrisz [Andriesz/ Erris] van Santen, * ca 1584, genoemd te Tricht in 1608 - zoon Andries [Erris] volgt IXd.

De hierna volgende gegevens zijn merendeels ontleend aan de DTB's en lidmaatregisters, aangevuld met gegevens uit het kerkeboek van Buren en de polderarchieven.

IXa- Andries [Arris, Aris] Aertsen van Santen, buurmeester van de polder Achter den Haagh bij Buren in 1663. Buurmeester van de polder van Buren en Erichem in 1656 en 1666; Diaken van de Nederduits Gereformeerde kerk te Buren in de periode dec. 1664 tot dec. 1666 [bron: Kerkeboek 2, 1645-1685, GA Buren]; begraven in de kerk van Buren op 22-8-1658 [Fiches Knipscheer, nr. 144].
- Andries huwt op 10-11-1641 (OT 24-10-1641) te Buren Jannetje Jans (van de) Harthals, [nabij Cothen geboren] dochter van Jan Cornelis Harthals, kleindochter van Cornelis Willem Harthals en Jannigje Adriaen Cornelis Drostendochter, erfpachters (1600) van boerderij De Harthals, tussen Cothen en Wijk bij Duurstede; in 1610 lijftocht Cornelis zijn vrouw [RA Utrecht]. Zij is op 28-10-1678 in de Lambertuskerk te Buren begraven [Fiches Knipscheer, 142]
[NB. Adriaan van de Harthals, zoon van Cornelis Willem, en oom van Jannigje is in 1639 buurmeester van de polder van Buren en Erichem].
Kinderen (Doop Buren):
1. 20-2-1642, Ariën
2. 20-12-1643, Aert [volgt Xa]
Na 16-6-1644 ontbreken te Buren de doopregistraties tot 1658. Doch de doop- en trouwregisters, alsmede de doopgetuigen helpen ons verder:
Als kinderen van Andries Aerts zijn (in willekeurige volgorde) verder bekend:
3. Mayke, in augustus 1668 als 'jongedochter' te Buren gehuwd met Hendrick Rijcken, weduwnaar (uit Erichem) van Marijke van Deventer;
  [Nb. deze familie is verwant aan de Crauwels onder Xc]
4. Maas, volgt Xc.
IXb- Jan Dircksz van Santen, Tricht, genoemd 23-4-1651
IXd- Erris [Arris] Hendricksen van Santen, schepen van [Buur-]malsen en Tricht, gegoed te Tricht met 10 hond land 1647/87.
NB. De lijn Dirck van Santen en later Henrick van Santen blijven rond Tricht wonen. De latere lijn Aert Andries van Santen vestigt zich in Buren, doch behoudt tot ca 1663 nog gronden bij Tricht.
Xa.  Aert Andriessen van Santen, doop te Buren op 20-12-1643, soldaat te Hoornwijk (1673), soldaat op het kasteel van Buren (1682), begraven in de (Lambertus)kerk van Buren op 26-10-1700.
huwt I  :...
huwt II : OT 30-11-1673, Tr. te Buren 31-12-1673:
      Petronella Peters van Alphen, van Buren.
huwt III: Tr. Buren 25-6-1682: Deliana Vonck, JD alhier.
Xc.Maas Andriessen van Santen, verm. te Buren geboren ca. 1647, overleden na augustus 1714.
huwt vermoedelijk tussen 1672 en 1677 te Buren met Lijsbeth Dircks Crauwel (doop Buren 16-6-1644, begraven te Buren op 18-8-1714), dochter van de op 16-10-1640 te Buren gehuwde Dirck Jeurifaes Crauwel en Lijsbeth Jans [van Asperen]; [zie ook onder VIIIa, bij Allaert Aertsen van Santen].

De hierna komende generaties zijn bij geïnteresseerden genoegzaam bekend, respectievelijk te vinden aan de hand van de DTB's van (overwegend) Buren, Erichem, Tricht en Beusichem.

J. Voorberg.
Apeldoorn, 17-6-1997.


P.S.

De tekst uit 1997 is natuurlijk hier en daar achterhaald. Pas recent kwam ik er door een gelukkig toeval achter dat Jannetje Jans van Harthals bijvoorbeeld een in de stad Utrecht wonende grootvader had (De Burgemeester Adriaen van Harthals van Buren blijft haar oom), in plaats van het onder Cothen op De Harthals wonende gezin, en ook m.b.t. de oudste generaties Van Santen zal ik uit 1997 daterende meningen mogelijk deels moeten herzien.

Publicatie op internet kan ruis veroorzaken omdat sommige onderzoekers wel eens achterhaalde opvattingen blijven copiƫren. Een waarschuwing is dus op zijn plaats.

J. Voorberg, mei 2006